FiSahara to międzynarodowy festiwal filmowy organizowany w obozie dla uchodźców z Sahary Zachodniej w Ausserd, Algieria. Festiwal odbywa się co roku od ponad 20 lat i stanowi platformę dla saharyjskich filmowców oraz narzędzie walki o prawa uchodźców.

Dlaczego festiwal filmowy w obozie dla uchodźców?

Festiwal pełni funkcję rozrywki, ale przede wszystkim narzędzia pokojowej walki, świadomości i domagania się praw. Dla Saharawich, którzy nie mogą opuścić obozów, kino przyjeżdża do nich, dając dostęp do kultury i możliwość wyrażenia swojej historii.

Gdzie się znajduje obóz Ausserd?

Obóz Ausserd znajduje się w zachodniej Algierii, w pobliżu miasta Tinduf, ok. 250 km od marokańskiego Guelmin i 700 km od algierskiego Béchar. To jałowa, kamienista pustynia z ekstremalnymi warunkami klimatycznymi.

Jak wygląda projekcja filmów na festiwalu?

Kino buduje się z porzuconych kontenerów transportowych ustawionych na naczepach ciężarówek, które służą jako ekrany. Widzowie siedzą na dywanach rozłożonych na pustyni, a filmy wyświetlane są nocą pod gwiazdami, gdy temperatury spadają.

Jaka jest historia saharyjskich uchodźców?

Ok. 125 tysięcy Saharawich żyje w obozach w Algierii od 1975 roku, gdy uciekli przed marokańską inwazją i okupacją Sahary Zachodniej. ONZ wciąż uznaje Saharę Zachodnią za hiszpańską kolonię z prawem do samostanowienia.

FiSahara: festiwal filmowy na pustyni jako narzędzie walki

FiSahara to festiwal filmowy w obozie uchodźców na Saharze. Organizowany od ponad 20 lat w warunkach ekstremalnych, łączy kulturę z walką o prawa.

FiSahara to międzynarodowy festiwal filmowy, który od ponad 20 lat organizowany jest w obozie dla uchodźców z Sahary Zachodniej w Ausserd, zachodniej Algierii, i stanowi wyjątkowy przykład tego, jak kultura może rozkwitnąć nawet w najtrudniejszych warunkach.

Historia powstania: od szaleństwa do tradycji

Festiwal zaczął się od pytania, które wydawało się szalone: dlaczego w obozach uchodźców na Saharze nie miałoby być festiwalu filmowego? Ahmed Mahmud Mami, obecnie dyrektor saharyjskiej szkoły filmowej EFA i współorganizator festiwalu, tak wspomina początki tego niezwykłego przedsięwzięcia. Dziewiętnasta edycja FiSahary odbyła się na początku maja, przyciągając uczestników z całego świata i lokalnych filmowców.

Pomysł był śmiały, biorąc pod uwagę realia życia w obozie. Najbliższe kino znajduje się ok. 250 kilometrów na zachód od Ausserd, w marokańskim mieście Guelmin, do którego saharyjscy uchodźcy nie mogą się wybrać z powodu marokańskiej okupacji terenu. Alternatywą byłoby podróżowanie 700 kilometrów przez pustynię do algierskiego Bécharu. Dlatego kino trzeba było zbudować na miejscu.

Warunki ekstremalne i kreatywne rozwiązania

W obozach brakuje niemal wszystkiego, ale jest to, czego potrzeba do stworzenia kina: porzucone kontenery transportowe, którymi przywożona jest pomoc humanitarna. Bok takiego kontenera postawiony na naczepie ciężarówki staje się doskonałym ekranem. Rzutnik przywożą współorganizatorzy festiwalu z Hiszpanii, a o zaciemnienie nie trzeba się martwić – nocą na pustyni, gdy temperatury spadają, filmy można wyświetlać pod gwiazdami.

Widzowie siedzą na rozłożonych na kamienistej pustyni dywanach, a atmosferę wzbogacają food trucki z szaszłykami z wielbłąda i obozowa pizzeria. Na koniec festiwalu czeka niespodzianka – biały wielbłąd, żywy i uparcie niechcący wejść na scenę, stanowiący nagrodę dla twórców najlepszego filmu. Zagraniczni laureaci zwykle przekazują to zwierzę z powrotem Saharawim.

Znaczenie kulturalne i polityczne

Można by powiedzieć, że festiwalowi nie powinno być miejsca w warunkach, w których brakuje żywności, szpitale ledwo funkcjonują, a brakuje środków na szkoły średnie i wyższe. Jednak Ahmed Mami podkreśla, że FiSahara odgrywa kluczową rolę dla saharyjskich uchodźców – nie tylko jako narzędzie rozrywki, ale przede wszystkim jako instrument pokojowej walki, domagania się praw i podnoszenia świadomości na arenie lokalnej i międzynarodowej.

Mami zwraca uwagę, że sam fakt istnienia saharyjskich obozów jest faktem politycznym. Ok. 125 tysięcy Saharawich żyje w Algierii od 1975 roku, gdy uciekli przed marokańską inwazją. Wszystko, co robią, łącznie z FiSaharą, służy temu, by mogli ostatecznie wrócić do wyzwolonej ojczyzny.

Organizacja w warunkach ekstremalnych

Aspekt	Szczegóły
Liczba uchodźców w obozach	Ok. 125 tysięcy
Rok przybycia do Algierii	1975
Liczba filmów na 19. edycji	19 filmów (w ciągu 5 dni)
Liczba uczestników z zagranicy	Mniej niż 200 osób rocznie
Odległość do najbliższego kina	250-700 km
Temperatura letnia na pustyni	Do 50°C
Lata działalności festiwalu	Ponad 20 lat

Zorganizowanie nawet tak niewielkiego festiwalu to nie lada wyzwanie. Saharyjscy uchodźcy w 1975 roku dostali schronienie od Algierii w pobliżu miasta Tinduf, ale nikt nie zakładał, że zostaną tam na tak długo. Jałowa kamienista pustynia, na której niemal nic nie rośnie, mało wody, temperatury latem sięgające 50 stopni, burze piaskowe i nagłe powodzie to codzienne rzeczywistości. Przez ponad pół wieku Saharawi zbudowali murowane domy i otrzymali prąd oraz światłowód z internetem, ale wodę i żywność wciąż dowożą organizacje humanitarne.

Spańscy współorganizatorzy FiSahary co roku wynajmują samolot Air Algerie, aby przywieźć sprzęt i uczestników festiwalu z Madrytu. W obozach nie ma hoteli – uczestników goszczą w swoich domach saharyjskie rodziny. To dotyczy zarówno młodych aktywistów i filmowców, jak i gwiazd takich jak Javier Bardem, wieloletni sojusznik Saharawich, który odwiedził festiwal w 2008 roku.

Rola zagranicznych aktywistów

Maria Carrión, hiszpańska dziennikarka i dyrektorka FiSahary, zaangażowana w festiwal niemal od samego początku, mówi, że to, w jaki sposób udało się zorganizować to wydarzenie w takich warunkach, było oparte o trudną do nazwania magię. Jednak podkreśla, że dzięki olbrzymiej determinacji Saharawich i wsparciu zagranicznych aktywistów, FiSahara nie tylko trwa od ponad 20 lat, ale stała się bardzo ważnym elementem walki o samostanowienie.

Zagraniczni aktywiści odgrywają rolę nie tylko w wsparciu finansowym i logistycznym, ale także w marketingu. Z hiszpańskim paszportem dużo łatwiej podróżować po świecie na inne festiwale i nagłaśniać FiSaharę oraz saharyjskie filmy niż z algierskimi dokumentami, które ma sporo Saharawich.

Co to oznacza dla ruchu saharyjskiego

Mami i Carrión zgodnie podkreślają, że FiSahara to wydarzenie kulturalne, ale jest ono nierozerwalnie związane z polityką Sahary Zachodniej. Festiwal stanowi praktyczne wcielenie prawa do samostanowienia i prawa do powrotu. Organizatorzy starają się zachować równowagę między kulturą a polityką, nie pozwalając politykom zawłaszczać tego przedsięwzięcia.

Dzisiaj Maroko okupuje bogatsze w zasoby dwie trzecie terenu byłej hiszpańskiej kolonii i próbuje przekonać ONZ i resztę świata, że Sahara powinna być częścią Marokka. FiSahara, mimo swojej skromnej skali – w tym roku uczestnicy zobaczyli zaledwie 19 filmów w ciągu pięciu dni – staje się głosem sprzeciwu i narzędziem utrzymania świadomości międzynarodowej o losie Saharawich. Festiwal pokazuje, że nawet w najtrudniejszych warunkach, na jałowej pustyni, gdzie temperatury sięgają 50 stopni, kultura i determinacja mogą rozkwitnąć i zmienić rzeczywistość.