Trekking w Val Senales: lodowiec, kolej na dachu i domek celników

Val Senales w Południowym Tyrolu to miejsce, gdzie trekking łączy się z niezwykłymi doświadczeniami: jazdą na dachu kolejki górskiej, spacerami po topniejącym lodowcu i noclegami w historycznych budynkach na granicy włosko-austriackiej.

Cabrio Adventure: jazda na dachu kolejki górskiej

Jazda na dachu kolejki górskiej to oficjalna atrakcja o nazwie Cabrio Adventure, dostępna w Val Senales od grudnia 2023 roku. Kolejka, która przeszła gruntowną modernizację wymieniającą praktycznie całą technikę prawie pięćdziesięcioletniej konstrukcji, pokonuje ponad 1200 metrów przewyższenia w zaledwie sześć minut. Jedna z kabin otrzymała otwieraną platformę na dachu, na której może jechać do dziesięciu osób w każdym kursie w górę i w dół.

Dopłata wynosi zaledwie 10 euro do zwykłego biletu, co czyni tę atrakcję zaskakująco niedrogą w porównaniu z podobnymi rozwiązaniami na świecie. Jazda bez żadnej szyby między człowiekiem a górami, z wiatrem w twarzy i widokiem na przesuwającą się pod nogami dolinę — od modrzewiowych lasów nad Maso Corto po szare pole lodowca — to doświadczenie, które staje się wyraźnym trendem w ostatnich latach. Podobne rozwiązania mają nowa kolej w pobliskiej Carezzy w Dolomitach, La Plagne we Francji czy Grouse Mountain w Kanadzie, gdzie jednak koszt jest kilkakrotnie wyższy.

Platforma jest dostępna od czerwca do połowy września, gdy demontuje się ją na zimę. Stacja górska Grawand, na której kończy się jazda, położona jest na 3212 metrów — najwyżej w całym Południowym Tyrolu. Przy stacji działa Glacier Hotel Grawand, najwyżej położony hotel w Europie.

Hochjochferner: spacer po lodowcu i znaki zmian klimatu

Po dotarciu na Grawand warto zejść w kierunku jeziorka lodowcowego, aby zobaczyć rzecz, która doskonale ilustruje współczesne wyzwania alpejskie: różnicę między lodem przykrytym a lodem wystawionym na słońce.

Najbardziej eksponowane fragmenty Hochjochferner są latem przykrywane białą geowłókniną, która wygląda jak lodowiec pod kołdrą. Zasada działania jest prosta: biała włóknina odbija znacznie więcej promieniowania słonecznego niż szary, przybrudzony pyłem lód, dodatkowo izoluje termicznie i zatrzymuje wodę opadową, której parowanie chłodzi powierzchnię. Badania prowadzone na alpejskich lodowcach pokazują, że taka osłona ogranicza letnie topnienie o około 50–70 procent. W Szwajcarii, gdzie przykrywa się w ten sposób dziewięć lodowców, ratuje się rocznie nawet 350 tysięcy metrów sześciennych lodu.

Różnicę widać z daleka: tam, gdzie leżała włóknina, powierzchnia jest wyraźnie wyższa i jaśniejsza; kilka metrów dalej odsłonięty lód jest ciemny, zapadnięty i pocięty strumykami wody. Od tego zabiegu zależy przetrwanie tras narciarskich i sezonu, który w Val Senales trwa od września do maja.

Parametr	Dane
Cofnięcie się lodowca od końca XIX wieku	ponad 3 km
Powierzchnia w 2006 roku	około 6 km²
Maksymalna zmierzona grubość dzisiaj	45 metrów
Zmniejszenie topnienia dzięki włókninie	50–70%
Ratowana objętość lodu rocznie w Szwajcarii	350 tys. m³
Sezon narciarski w Val Senales	wrzesień–maj

Co to oznacza dla trekkera

Hochjochferner cofnął się od pierwszych pomiarów kartograficznych z końca XIX wieku o ponad trzy kilometry. W 2006 roku miał jeszcze około 6 km² powierzchni, dziś rozpadł się na kilka odrębnych płatów lodu, a jego maksymalna zmierzona grubość to zaledwie 45 metrów. Najbardziej wymowne jest miejsce przy schronisku: jeszcze na początku XX wieku jęzor lodowca przewalał się przez próg skalny, tworząc słynny lodospad. Dziś ten teren jest całkowicie wolny od lodu, a w niecce po lodowcu powstało jeziorko o mlecznozielonym kolorze. Krajobraz, który w latach 90. był jeszcze “wiecznym śniegiem”, w ciągu jednego pokolenia zamienił się w skały i wodę.

Domek celników na przełęczy Hochjoch: nocleg na granicy

Zanim dotarłeś do schroniska Bella Vista, warto zbocze na przełęcz Hochjoch (ok. 2860 m), którą biegnie granica włosko-austriacka. Stoi tam niepozorny, stary domek celników, po niemiecku Zollhaus — pamiątka po czasach, gdy tej granicy naprawdę pilnowano, a przez przełęcz przemykali przemytnicy z tytoniem, kawą i sacharyną. Nieprzypadkowo jedna z tutejszych zimowych tras narciarskich do dziś nosi nazwę Schmuggler-Abfahrt, czyli zjazd przemytników.

Najciekawsze jest to, że domek można dziś wynająć. Prowadzi go gospodarz schroniska Bella Vista, który urządził w nim kameralne schronienie dla dwóch osób: izbę mieszkalno-sypialnę z piecem na drewno, dwa łóżka, małą toaletę, ogrzewanie elektryczne i nasłoneczniony taras z widokiem na Alpy Ötztalskie. Śniadania i kolacje je się w schronisku, oddalonym o kilka minut spaceru. W opcji z posiłkami dopłata wynosi około 35 euro od osoby dziennie. Trudno o mniej typowy nocleg niż prywatna chatka dokładnie na grzbiecie granicznym, na wysokości prawie 2900 metrów, z lodowcem za oknem.

Transhumancja owiec — tradycja wpisana na listę UNESCO

Sama przełęcz nadal żyje, tyle że już nie celnikami, a owcami. Co roku na początku czerwca pasterze przepędzają tędy około 3,5 tysiąca zwierząt z Val Senales na hale po austriackiej stronie, w rejon Vent, by we wrześniu wrócić tą samą drogą. Umowa o prawach wypasu między dolinami obowiązuje od 1415 roku, a cała ta transhumancja została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Czterdzieści cztery kilometry przez śnieżne pola i przełęcze to jedno z ostatnich takich widowisk w Alpach.

Schronisko Bella Vista: sauna, basen i pomysły

Schronisko Bella Vista (Schöne Aussicht, 2845 m) stoi na skalnej ambonie nad doliną od 1890 roku i należy do najbardziej znanych schronisk Południowego Tyrolu. Jego gospodarze mają słabość do pomysłów, na które nikt inny by nie wpadł. Przy budynku działa fińska sauna z piecem opalanym drewnem, ustawiona wprost wśród lodowcowego krajobrazu, do tego podgrzewany basen zewnętrzny, a zimą obok schroniska stawiane są prawdziwe iglu, w których można nocować w ekspedycyjnych śpiworach na baranich skórach.

Specjalnością schroniska jest przepyszne ciasto morelowe i południowotyroleński sok jabłkowy. Region produkuje blisko połowę włoskich jabłek, a w górskich schroniskach naturalny, mętny sok jabłkowy zamawia się równie naturalnie jak piwo. Morele, po niemiecku Marillen, przyjeżdżają tu z sąsiedniego Vinschgau, jednego z najwyżej położonych rejonów ich uprawy w Europie.

Szlaki trekkingowe: od stromych zjazdów do łagodnych tras

W dół z Bella Vista można zejść dwoma głównymi szlakami. Pierwszy prowadzi po letnim śladzie zimowej trasy narciarskiej, prosto do Maso Corto. Dla narciarza to ciekawe doświadczenie, bo latem widać całą anatomię stoku, po którym zimą się jeździ: nachylenia, progi skalne, przepusty wodne, kotwy armatek śnieżnych. Zejście jest strome i wymaga sprawnych kolan; kije trekkingowe zdecydowanie się przydają.

Łagodniejszą i bardziej widokową alternatywą jest znakowany numerem 3 Archeologiczny Szlak Wędrowny, który sprowadza z tarasu Bella Vista pięknie ułożonym kamiennym chodnikiem (Plattensteig) przez rozległy kocioł Oberbergtal, potem przez piarżyska i świetlisty las modrzewiowy do Maso Corto. Schodzenie zajmuje około 2,5–3 godzin i oferuje znacznie bardziej relaksujące doświadczenie z bogatymi widokami na otaczające szczyty.

Choć na pierwszy rzut oka wysokogórski krajobraz wydaje się pusty, po drodze jest czego wypatrywać. Na trawiastych zboczach nad Maso Corto gwiżdżą liczne świstaki, a w szczelinach skalnych można dostrzec alpejskie rośliny przystosowane do ekstremalnych warunków. Val Senales to miejsce, gdzie przyroda, historia i współczesne doświadczenia trekkingowe spotykają się w niezwykły sposób.